Wysoki udział rzepaku ozimego w strukturze zasiewów, uproszczenia w metodach uprawy roli, brak prawidłowego płodozmianu, zmiany klimatyczne i zaniechanie zabiegów owadobójczych przyczyniły się do masowego występowania insektów w tej roślinie.

Największe szkody w uprawach rzepaku ozimego wyrządzają owady należące do pięciu gatunków. Są to: chowacz brukwiaczek i chowacz czterozębny (szkodniki łodygowe), słodyszek rzepakowy (szkodnik pąków kwiatowych) oraz chowacz podobnik i pryszczarek kapustnik (szkodniki łuszczynowe). Na polach rzepaku można też spotkać inne szkodniki, ale zazwyczaj są one mniej groźne dla roślin, w większości też likwidują je insektycydy stosowane na wyżej wymienione gatunki.

Pora na żółte naczynia Sposobem na monitorowanie nalotów i aktywności insektów jest pozostawienie na polach żółtych naczyń, których barwa przyciąga szkodniki żerujące na rzepaku. Umieszcza się je na podwyższeniach, 15–20 m od brzegu pola. Wypełnione wodą z odrobiną płynu do mycia naczyń (zmniejszającym napięcie powierzchniowe) lub płynem do mycia szyb (który nie zamarza w niskich temperaturach), służą do odłowu owadów szkodliwych. Liczba insektów w żółtym naczyniu pozwala ocenić, czy i z jakim zagrożeniem mamy do czynienia. Żółte naczynia warto wystawić już wczesną wiosną, kiedy rusza wegetacja roślin.

Szkodniki łodygowe

W okresie wiosennym najwcześniej obserwuje się naloty chowacza brukwiaczka. Dorosłe owady wychodzą z gleby już przy temperaturze ok. 10 st. C. Po kilku dniach żerowania samice składają jaja na wierzchołkowej części roślin. Po upływie kilku tygodni wykluwają się z nich larwy, które żerują wewnątrz łodygi. Skutki żerowania larw widać gołym okiem, bo łodygi wyginają się charakterystycznie w kształt litery S, do tego mogą pękać. Ponadto larwy, wygryzając korytarze w łodydze, przerywają wiązki przewodzące w roślinie, przez co rzepak, mimo dobrego zaopatrzenia w wodę oraz składniki pokarmowe, nie może ich przemieścić w górną część rośliny. Chrząszcze chowacza mają długość ok. 4 mm. Larwy nie są widoczne, dlatego przydatne są żółte naczynia. Próg szkodliwości to 2–4 owady na 25 roślin lub 10 owadów w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni. Zabieg zwalczania chowacza najlepiej przeprowadzić z użyciem pyretroidów (Titan 100 EW) oraz chloropiryfosu (Atena 480 EC). W nieco późniejszym terminie rzepak atakuje chowacz czterozębny. Chrząszcze wychodzą z gleby w wyższej niż chowacze brukwiaczki temperaturze ok. 15 st. C. Żerują i składają jaja identycznie jak chowacze brukwiaczki. Próg szkodliwości to sześć chrząszczy na 25 roślin lub 20 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni. Zwalczając chowacza brukwiaczka środkiem systemicznym, zwalczymy też późniejszy nalot chowacza czetrozębnego. Naloty chowacza czterozębnego w fazie pąkowania zniszczymy natomiast insektycydami stosowanymi na słodyszka rzepakowego.

Szkodniki pąków kwiatowych

Najgroźniejszym szkodnikiem niszczącym pąki kwiatowe jest słodyszek rzepakowy. Nagryza pąki kwiatowe, które w efekcie usychają i opadają. Larwy insekta żywią się pyłkiem i nektarem, nie uszkadzając samej rośliny. W latach masowego pojawu słodyszek może spowodować straty do 100 proc. plonu. Gdy rzepak kwitnie, nie trzeba zwalczać słodyszka – w tej fazie wegetacji nie jest już szkodliwy. Próg ekonomicznej szkodliwości to 1–2 owady na roślinę w fazie zielonego pąka, a 3–5 owadów w fazie żółtego pąka. Do zwalczania stosuje się insektycydy o działaniu kontaktowym (pyretroidy jak Titan 100 EW lub Desha 2,5 EC) oraz o działaniu systemicznym (Mospilan 20 SP). Przy wyborze należy wziąć pod uwagę, że pyretroidy w wysokich temperaturach mogą wykazywać krótkie działanie, oraz że coraz częściej spotyka się słodyszka odpornego na tę grupę środków ochrony roślin.

Szkodniki łuszczynowe

Groźnymi szkodnikami są także: chowacz podobnik oraz pryszczarek kapustnik. Chrząszcze chowacza podobnika atakują rzepak, gdy temperatura przekracza 20 st. C, czyli najczęściej w fazie kwitnienia. Po żerowaniu na kwiatach i liściach, samice składają jaja do młodych łuszczyn. Larwy chowacza zjadają nasiona, a potem nagryzają otwory w łuszczynach, przez które wydostają się na zewnątrz. Próg szkodliwości dla chowacza podobnika wynosi 4 owady na 25 roślin. Otwory w łuszczynach rzepaku wykorzystuje pryszczarek kapustnik, który wewnątrz składa jaja. Młode larwy wysysają soki z łuszczyny, przez co ulega ona deformacjom, pęka, a nasiona łatwo się osypują. Próg szkodliwości dla pryszczarka kapustnika to 1 owad na 4 rośliny. Przy zwalczaniu chowacza podobnika oraz pryszczarka kapustnika należy pamiętać, że zabieg wykonujemy przy kwitnącym rzepaku, dlatego powinniśmy go przeprowadzać po zakończeniu oblotu owadów zapylających – po godz. 20.00 oraz w nocy. Zanim wykonamy zabieg, mimo później pory, warto sprawdzić, czy owady zapylające zakończyły lot. Do zwalczania szkodników łuszczynowych można wykorzystać bezpieczne dla owadów zapylających insektycydy o działaniu systemicznym (Mospilan 20 SP) lub pyretroidy (Titan 100 EW). Zwalczanie szkodników w rzepaku w ostatnich latach staje się nieodzowne, bo pojawiają się one masowo. Na dodatek część z nich może wykazywać odporność na niektóre substancje aktywne, dlatego należy pamiętać o stosowaniu środków o przemiennym mechanizmie działania. Insekty powodują straty również dlatego, że uszkodzone rośliny są znacznie bardziej podatne na choroby.

(mf)

Materiał opublikowany w tygodnikach Wydawnictwa Promocji Regionu: CGD, CBR, CWA, CLI, CRY 24 marca 2016

zdjęcie: Fotolia.com